Bộ Chính trị vừa đưa ra định hướng quan trọng về việc sửa đổi chính sách hình sự trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ theo hướng giảm áp dụng hình phạt tù, ưu tiên các chế tài kinh tế. Đây được xem là bước điều chỉnh nhằm tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đầu tư và phát triển, đồng thời vẫn bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Định hướng mới: Giảm hình phạt tù, tăng xử lý bằng chế tài kinh tế
Ngày 22/6, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành kết luận về việc tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu nghiên cứu sửa đổi chính sách hình sự đối với lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ, theo hướng giảm áp dụng hình phạt tù, tăng cường các biện pháp xử lý về kinh tế nhằm khuyến khích đầu tư, sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Song song với đó, Bộ Chính trị yêu cầu siết chặt chế tài đối với các loại tội phạm liên quan đến môi trường, an toàn thực phẩm và xâm hại sức khỏe cộng đồng, với mức xử lý nghiêm khắc hơn để tăng tính răn đe.
Chuyển từ xử lý sang phòng ngừa tội phạm
Bộ Chính trị yêu cầu các cơ quan chức năng sớm xây dựng và triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống tội phạm giai đoạn 2026–2035, đồng thời đổi mới tư duy phòng chống tội phạm theo hướng chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa và ngay từ cơ sở.
Các giải pháp được nhấn mạnh gồm:
- Giải quyết tận gốc các nguyên nhân phát sinh tội phạm.
- Đổi mới công tác thi hành án, giáo dục và cải tạo phạm nhân.
- Tăng cường đào tạo nghề, tạo việc làm và hỗ trợ vốn cho người chấp hành xong án phạt tù, người sau cai nghiện để tái hòa nhập cộng đồng.
- Nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thay vì chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra.
Triệt phá tận gốc các đường dây tội phạm, tăng thu hồi tài sản
Theo kết luận, các cơ quan chức năng cần tiến hành tổng rà soát các tổ chức, đường dây, băng nhóm và tụ điểm tội phạm để xử lý triệt để, đồng thời tăng cường kiểm soát các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.
Bộ Chính trị cũng yêu cầu quá trình điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án phải được thực hiện chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh, bảo đảm:
- Không để xảy ra oan sai.
- Không bỏ lọt tội phạm.
- Không gây cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh.
- Chú trọng thu hồi tối đa tài sản do phạm tội mà có.
Chính sách hình sự hướng đến sự nhân văn và khuyến khích khắc phục hậu quả
Định hướng mới cũng kế thừa tinh thần của Nghị quyết 04 về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc xử lý sai phạm nghiêm minh nhưng nhân văn, xem xét đầy đủ bối cảnh, mức độ vi phạm và hiệu quả kinh tế – xã hội.
Đối với các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Chính trị xác định đây là động lực tăng trưởng quan trọng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khách quan.
Theo đó, pháp luật sẽ được nghiên cứu theo hướng:
- Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với những rủi ro khách quan phát sinh vì lợi ích chung.
- Xem xét giảm trách nhiệm đối với các sai phạm không có động cơ vụ lợi và đã chủ động khắc phục hậu quả.
- Ưu tiên áp dụng các biện pháp xử lý dân sự, kinh tế, hành chính và tổ chức trước khi xem xét xử lý hình sự.
Trong trường hợp buộc phải xử lý hình sự, người vi phạm được tạo điều kiện khắc phục hậu quả kinh tế trong thời hạn nhất định, đây sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét mức độ xử lý tiếp theo.
Tạo động lực cho phát triển kinh tế và đổi mới sáng tạo
Việc điều chỉnh chính sách hình sự theo hướng tăng chế tài kinh tế, giảm hình phạt tù đối với các sai phạm trong lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ được đánh giá là bước đi nhằm cân bằng giữa yêu cầu thực thi pháp luật và mục tiêu phát triển.
Định hướng này không chỉ góp phần bảo đảm môi trường đầu tư minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo mà còn thể hiện quan điểm xử lý linh hoạt, nhân văn, lấy hiệu quả kinh tế – xã hội và lợi ích quốc gia làm trọng tâm, đồng thời vẫn giữ vững nguyên tắc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.