Cô Tư Hồng – Nữ doanh nhân tiên phong đặt nền móng cho ngành thầu khoán và xây dựng Việt Nam

Từ một cô gái nghèo đến người phụ nữ làm thay đổi diện mạo Hà Nội cuối thế kỷ XIX

Lịch sử ngành xây dựng Việt Nam từng ghi dấu nhiều nhà thầu tài năng, nhưng rất ít người có cuộc đời nhiều biến động như Cô Tư Hồng (Trần Thị Lan).

Bà được nhiều người nhắc đến như nữ đại gia đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là người phụ nữ tiên phong đưa doanh nhân Việt bước vào lĩnh vực thầu khoán quy mô lớn trong thời kỳ giao thoa giữa xã hội phong kiến và chế độ thuộc địa.

Cuộc đời Cô Tư Hồng là một hành trình đặc biệt.

Từ một cô gái sinh ra trong gia đình nghèo, trải qua nhiều biến cố, bà từng bước gây dựng sự nghiệp, thành lập doanh nghiệp thầu khoán, tổ chức hàng nghìn lao động và tham gia những dự án có quy mô lớn bậc nhất Hà Nội cuối thế kỷ XIX.

Đó là câu chuyện của ý chí, bản lĩnh và khát vọng vươn lên trong một thời đại mà phụ nữ gần như không có cơ hội bước vào thương trường.

Khởi đầu từ hai bàn tay trắng

Sinh năm 1868, Trần Thị Lan lớn lên trong hoàn cảnh khó khăn. Tuổi trẻ của bà gắn với những biến cố liên tiếp khi gia đình lâm vào cảnh nợ nần, cuộc sống nhiều lần thay đổi và phải bươn chải để mưu sinh.

Không chấp nhận số phận an bài, bà rời quê hương, tự tìm kiếm cơ hội mới. Những năm tháng buôn bán nhỏ, kinh doanh gạo và giao thương giúp bà tích lũy kinh nghiệm, đồng thời học tiếng Pháp và hiểu cách vận hành của nền kinh tế thuộc địa.

Chính sự nhạy bén trong kinh doanh và khả năng tổ chức đã mở ra bước ngoặt lớn cho cuộc đời bà.

Người phụ nữ đầu tiên thành lập công ty thầu khoán của người Việt

Ở tuổi ngoài đôi mươi, khi phần lớn phụ nữ cùng thời chỉ quanh quẩn với công việc gia đình, Trần Thị Lan đã thành lập Công ty Tư Hồng An Nam.

Đây được xem là một trong những doanh nghiệp thầu khoán do người Việt điều hành sớm nhất và cũng là doanh nghiệp hiếm hoi do một phụ nữ làm chủ trong bối cảnh cuối thế kỷ XIX.

Những hợp đồng đầu tiên của công ty là cung cấp lương thực, thực phẩm cho các đơn vị quân đội và cơ sở công quyền.

Không dừng lại ở đó, bà nhanh chóng xây dựng đội ngũ nhân công, tổ chức hệ thống cung ứng vật tư và từng bước khẳng định vị thế trong giới thương gia lúc bấy giờ.

Sự xuất hiện của một nữ doanh nhân trong lĩnh vực thầu khoán đã tạo nên sự chú ý đặc biệt tại Hà Nội.

Bước ngoặt với công trình gây nhiều tranh luận nhất lịch sử

Năm 1894, Cô Tư Hồng trúng thầu dự án phá dỡ một phần thành Hà Nội.

Đây là một trong những hợp đồng xây dựng – tháo dỡ có quy mô lớn nhất thời bấy giờ và cũng là sự kiện khiến tên tuổi của bà được biết đến rộng rãi.

Để thực hiện dự án, bà trực tiếp về các vùng nông thôn tuyển dụng hàng nghìn lao động, mở điểm tiếp nhận nhân công tại phố Hàng Da, đặt các lò rèn sản xuất búa, xà beng và tổ chức thi công theo phương thức rất hiện đại đối với thời kỳ đó.

Nếu nhìn dưới góc độ quản lý xây dựng, đây là một dự án đòi hỏi năng lực tổ chức nhân lực, vật tư và điều hành thi công quy mô lớn – điều rất hiếm thấy đối với doanh nghiệp Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX.

Tuy nhiên, do công trình gắn với việc phá dỡ thành Hà Nội, tên tuổi Cô Tư Hồng cũng trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trong xã hội và trong các tác phẩm văn học đương thời.

Người góp phần thay đổi diện mạo đô thị Hà Nội

Sau dự án này, số vật liệu thu hồi từ công trình được bà tận dụng để đầu tư phát triển bất động sản và xây dựng nhiều công trình mới.

Nhiều dãy nhà tại khu vực Hàng Da, Cửa Đông, Quán Sứ, Hội Vũ cùng một số công trình giáo dục được hình thành trong giai đoạn đó đều gắn với hoạt động đầu tư của Cô Tư Hồng.

Những dự án này không chỉ mở rộng sản nghiệp của bà mà còn góp phần tạo nên diện mạo đô thị Hà Nội trong thời kỳ chuyển mình sang mô hình thành phố hiện đại.

Ở góc nhìn của ngành xây dựng, Cô Tư Hồng không chỉ là một nhà thầu, mà còn là một trong những nữ doanh nhân tiên phong tham gia phát triển hạ tầng và đô thị.

Một doanh nhân thành đạt với tấm lòng hướng về cộng đồng

Khi đã trở thành một trong những người phụ nữ giàu có nhất Hà Nội, Cô Tư Hồng dành nhiều nguồn lực cho các hoạt động thiện nguyện.

Bà hỗ trợ các cơ sở cứu tế, trại trẻ mồ côi, nhà dưỡng lão, các công trình tôn giáo và nhiều chương trình giúp đỡ người nghèo.

Theo nhiều tư liệu, trong một đợt thiên tai ở miền Trung, bà đã cho phát toàn bộ số thóc trên hai con tàu để cứu trợ người dân bị đói.

Những hoạt động ấy được triều đình nhà Nguyễn ghi nhận và ban tặng biển vàng cùng sắc phong nhằm tôn vinh nghĩa cử của bà.

Dù vậy, cũng giống như nhiều nhân vật sống trong thời kỳ nhiều biến động, các hoạt động của Cô Tư Hồng luôn tồn tại những cách nhìn khác nhau trong dư luận.

Di sản của người phụ nữ đi trước thời đại

Cuộc đời Cô Tư Hồng khép lại trong nhiều biến cố và những câu chuyện còn nhiều khoảng trống lịch sử.

Nhưng vượt lên trên mọi đánh giá khác nhau, điều không thể phủ nhận là bà đã mở ra một hướng đi mới cho doanh nhân Việt Nam trong lĩnh vực thầu khoán, tổ chức thi công và phát triển đô thị.

Ở thời đại mà phụ nữ hầu như không có vị trí trong thương trường, Cô Tư Hồng đã chứng minh rằng năng lực quản trị, tư duy kinh doanh và bản lĩnh có thể đưa một người phụ nữ từ hai bàn tay trắng trở thành chủ doanh nghiệp lớn.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi Cô Tư Hồng vẫn được nhắc đến như một nhân vật đặc biệt trong lịch sử doanh nghiệp Việt Nam.

Không chỉ là một nữ doanh nhân thành đạt, bà còn là người góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành của ngành thầu khoán, xây dựng và phát triển đô thị tại Việt Nam.

Lịch sử có thể còn nhiều góc nhìn khác nhau về Cô Tư Hồng.

Nhưng hành trình vươn lên từ nghèo khó, xây dựng doanh nghiệp bằng ý chí và để lại dấu ấn trong lĩnh vực xây dựng vẫn là một chương đáng nhớ trong lịch sử doanh nhân Việt Nam.